مركز آموزش ايرانيان
 

پرواز پرستوها

اللهم صلي علي محمد و آل محمد و عجل فرجهم و اهلك اعدائهم

شیخ صدوق که بود؟
ساعت ۱٢:٤٥ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۸/۳/٥  

 

 شیخ صدوق

 

محمدبن علی بن بابویه معروف به «شیخ صدوق‏» در حدود سال 306 ق در شهر قم متولد شد . در ارتباط با ولادت شیخ صدوق ماجرائی نقل شده که از این قرار است: «علی بن حسین بن موسی بن بابویه‏» پدر «شیخ صدوق‏» پنجاهمین بهار عمرش را شت‏سرگذاشته بود و رو به پیری می‏رفت، ولیکن از داشتن فرزند محروم بود . با این حال هرگز از رحمت الهی ناامید نبود و بارها از خدای خویش درخواست فرزند کرده بود روزی بر آن شد تا نامه‏ای به امام و پیشوای خود حضرت مهدی (عج) بنویسد و از ایشان بخواهد تا برایش دعا کند . کاروانی از قم عازم عراق بود و در آن، یکی از دوستانش به نام «ابوجعفر» را یافت که می‏توانست نامه وی را به مقصد برساند . ابوجعفر می‏گوید من نامه او را به نماینده مهدی موعود (عج) رساندم و پس از سه روز به من خبر داد که حضرت برای «ابن بابویه‏» دعا کرد و در آینده نزدیک خداوند به او فرزندی خواهد داد که منشاء برکات زیادی خواهد شد .
شیخ صدوق خود نیز ماجرای دعای حضرت ولی عصر (عج) و ولادت خود را در کتاب «اکمال الدین‏» آورده و در ادامه نوشته که هرگاه «ابوجعفر محمدبن علی اسود» مرا می‏دید که برای آموختن حدیث و علوم اهل بیت ( علیهم السلام) با اشتیاق تمام به درس اساتید می‏رفتم، می‏فرمود: این میل و اشتیاق به علم آموزی که تو داری جای تعجب نیست، زیرا تو به دعای امام زمان متولد شده‏ای .

...

ادامه مطلب

منبع: goftomanedini.com 


 


 

دوران تحصیل

«شیخ صدوق‏» در سنین کودکی فراگیری دانش دینی را نزد پدر آغاز کرد و با جدیت و سعی پیگیر به فراگیری علم و معرفت همت گماشت . پس از آن که به مرتبه بالایی از تحصیل رسید برای درک محضر اساتید بزرگ و حدیث‏شناسان آن دوران سفرهای علمی خود را آغاز کرد .
دانشمند محقق شیخ عبد الرحیم ربانی شیرازی (رحمة الله علیه) در پیشگفتار کتاب شریف «معانی الاخبار» 252 تن از اساتید وی را نام برده است .

عصر حدیث

عصر صدوق را باید «عصر حدیث‏» نامید . دوره‏ای که با حرکت علمی «کلینی‏» آغاز شد و با تلاش‏های پیگیر و بی‏وقفه «صدوق‏» ادامه یافت .
«شیخ کلینی‏» که از «کلین‏» به «ری‏» هجرت کرد، در آنجا کتاب «کافی‏» اولین کتاب از مجموعه چهار گانه روائی شیعه را نگاشت، با این حرکت علمی جدید، مکتب حدیث نگاری اهل بیت « علیهم‏السلام‏» را پی‏ریزی کرد . که دیگران از جمله شیخ صدوق، بنای مستحکم ضبط و نشر حدیث را بر آن بنیاد نهادند .
رفته رفته به مبارکی دعای حضرت ولی عصر (عج) برکت وجود شیخ صدوق فراگیر و شهرتش عالمگیر شد . شیخ صدوق را نمی‏توان، تنها یک محدث یا فقیه یا اصولی نامید، بلکه با نظر به گوناگونی تالیفات او و سخنان عالمان دین در حق وی، پی به دامنه دانش بی‏کران او می‏بریم .
بیشترین فرصت و زحمت وی صرف جمع آوری و تدوین و تبویب و نشر احادیث و نگارش کتب مختلف شد . و این امر جز با تسلط او بر آن رشته‏های علمی تحقق نخواهد یافت .
تبویب و تدوین حدیث‏با توجه به موقعیت زمانی «صدوق‏» و نبود یا کمبود امکانات نگارشی و تحقیقی در آن عصر، حاکی از تلاش طاقت فرسای او است . امروزه با وجود امکانات زیاد چنین امر بزرگی حتی از توان یک گروه علمی هم خارج است .
صدوق با کار ابتکاری خود در تنظیم آثار معصومین ( علیهم السلام) چشمه ساری را جاری ساخت که نسل‏های آینده توانستند از جویبار روان و زلال آن نیازهای علمی و دینی بشریت را مرتفع سازند .

صدوق در نگاه دیگران

بزرگی شخصیت صدوق آنچنان است که دانشمندان معروف اسلامی - اعم از شیعه و سنی - هر جا به نام وی رسیده‏اند، زبان به مدحش گشوده و او را به بزرگی یاد کرده و با لقب‏های بلند و عبارت‏های پر معنا از او نام برده‏اند .
شیخ طوسی در «الفهرست‏» می‏نویسد: ... صدوق، بزرگوار و حافظ احادیث، ناقد اخبار و نسبت‏به رجال دانا بود ... .
محمدبن ادریس در کتاب «سرائر» آورده: «دانشمند بزرگوار و مورد اطمینان، متخصص اخبار، ناقد آثار، عالم به رجال و حافظ بزرگ حدیث‏بود، او استاد پیشوای ما شیخ مفید محمد بن محمد بن نعمان است .»
نجاشی، رجالی معروف نوشته:
«صدوق، بزرگ و فقیه ما، چهره معروف شیعیان در خراسان بود . در سال 355 در سنین جوانی به بغداد سفر کرد و بزرگان آنجا در محضر او استفاده بردند .»
سیدبن طاووس نیز او را این گونه توصیف کرده است:
«شیخ ابو جعفر محمد بن علی بن بابویه، کسی که دانش و درستکاری او مورد اتفاق و در گفتار مورد اطمینان کامل است .»
شیخ اسدالله شوشتری در «مقابس الانوار» آورده:
«صدوق، رئیس محدثین، زنده کننده اساس دین، دارنده فضایل و مکارم، او و برادرش به دعای امام عسگری و ولی عصر « علیهم السلام‏» به دنیا آمده‏اند .»
علامه مامقانی در کتاب شریف «تنقیح المقال‏» نگاشته:
«محمدبن علی بن بابویه عموم مردم از فقاهت او و فقها از احادیث او بهره جسته‏اند و دانشمندان متخصص از او یاد کرده و بر او درود فرستاده‏اند .»
مرحوم سید حسن صدر نیز در معرفی وی می‏نویسد:
«محمدبن علی بن حسین، بیش از 300 کتاب تالیف کرد و همانند او در میان دانشمندان اسلامی وجود ندارد .»
خیرالدین زرکلی (اهل سنت) در کتاب معروف «الاعلام‏» آورده:
«محمدبن علی بن حسین، معروف به «شیخ صدوق‏» مانند او در بین علمای قم یافت نشده است . در ری اقامت داشت و در منطقه شرق و خراسان مقام والایی داشت . در شهر ری بدرود حیات گفت و در همانجا به خاک سپرده شد و حدود 300 کتاب تالیف کرده است .»
عمر رضا کحاله از «عالمان اهل سنت‏» در حق وی نوشته:
«محمد بن علی بن الحسین ... شیعی مفسر، فقیه، اصولی، محدث، حافظ، آشنای به رجال، ... (بوده است) .»

آثار صدوق

پرداختن به نوشته‏های صدوق خود کتاب مستقلی را می‏طلبد و بجاست که «کتابنامه صدوق‏» نگارش یابد و نوشته‏های این دانشمند گرانمایه به جامعه علمی و اسلامی شناسانده شود .
برخی کتاب‏های او را قریب به سیصد عدد، و برخی تا 198 کتاب برای وی بر شمرده‏اند . این در حالی است که اهمیت صدوق به زیادی تالیفات وی نیست، بلکه به سودمندی کار اوست .
در این نوشته، مختصر اشاره‏ای به برخی از مهمترین آثار او می‏نماییم .
کتاب «من لا یحضره الفقیه‏»

مشهورترین و بزرگترین کتاب صدوق (پس از مدینه العلم) همین کتاب است که یکی از «کتب اربعه‏» روایی شیعه به شمار می‏آید . این کتاب حاوی شش هزار حدیث می‏باشد که براساس موضوعات مختلف فقهی تدوین شده است .»
شیخ صدوق در مقدمه آن آورده که:
«من نخواستم مانند سایر مصنفان روایاتی را که در هر موضوع رسیده است ثبت کنم، بلکه در این کتاب روایاتی را آورده‏ام که براساس آن فتوا می‏دهم و آن‏ها را صحیح می‏دانم و معتقد به صحت آن‏ها می‏باشم و میان من و پروردگار حجت است .»
کمال الدین و تمام النعمة

صدوق این کتاب را در اواخر عمرش تالیف کرده است . در آن عصر از طرف فرقه اسماعیلیه و فرقه زیدیه و طرفداران جعفر کذاب و پیروان زیادی از اهل تسنن ایرادهایی به فرقه امامیه وارد شده و بدین وسیله اذهان مردم را مشوش می‏کردند . لذا شیخ صدوق این کتاب را تالیف و در اول این کتاب اشکالات مخالفین را نقل می‏کند و سپس به آن‏ها پاسخ می‏دهد و به خوبی از عقیده امامیه دفاع و به طور تفصیل درباره قائم آل محمد (عج) بحث می‏کند .
معانی الاخبار

این کتاب در بردارنده روایاتی است که موارد ابهام و مشکل احادیث و آیات قرآن را توضیح داده است .
عیون اخبار الرضا ( علیه السلام)

این کتاب را برای «صاحب بن عباد» وزیر دانشمند و دین پرور آل بویه نگاشته و در آن روایاتی که از امام رضا (ع)
نقل شده گرد آورده است .
خصال

این کتاب که دربردارنده نکات اخلاقی، علمی، تاریخی و فقهی و پندهای درس‏آموز می‏باشد . براساس سلسله اعداد ترتیب یافته که این تدوین و تنظیم نیز بر زیبایی و شیوایی و ارزش کار وی در این اثر افزوده است .
امالی (مجالس)

مجموعه درس‏ها و سخنرانی‏های شیخ صدوق در این اثر گرد آمده است . مطالب آن را شاگردان او تحریر کرده‏اند .
علل الشرایع

این کتاب، حاوی علت‏ها و فلسفه احکام می‏باشد، مؤلف تمام احادیثی که به علل و فلسفه احکام اشاره شده، در یک مجموعه به همین نام نگاشته است و شاید اولین کتاب در موضوع خود می‏باشد .
گوهر گمشده «مدینة العلم‏»

مهمترین کتاب شیخ صدوق که خود نیز از آن یاد کرده و تا زمان پدر شیخ بهایی مورد استفاده عالمان دینی بوده کتاب «مدینة العلم‏» است که مفقود گشته و با کمال تاسف به دست ما نرسیده است .
شیخ طوسی، شیخ منتخب الدین و دیگران از این کتاب به عنوان یکی از مهمترین تالیفات صدوق یاد کرده‏اند و بسیاری از بزرگان دین از کتاب «مدینة العلم‏» روایت نقل کرده‏اند .
غروب خورشید

شیخ صدوق (رحمة الله علیه) سرانجام پس از عمری تلاش و تحقیق در سنگر علم و فرهنگ اسلامی در سال 381 ق در 75 سالگی دعوت پروردگار خویش را لبیک گفت و در جوار رحمت‏بی‏منتهای او جای گرفت . مرقد مطهر او بنام «ابن بابویه‏» در شهر ری زیارتگاه مسلمانان است .
اقتباس از کتاب «گلشن ابرار»
 


کلمات کلیدی: زندگینامه شیخ صدوق